در حقيقت بهشت و دوزخ سخن گفته و وجوه فرق بين جنّت صعودى و نزولى را تقرير كرده است . احوال و اهوال لازمهء قيامت كبرى را در اشراق 15 بطور تفصيل تحقيق كرده است و مطالب دقيقى در اين زمينه در بيان اقسام كتب بحسب اشخاص بيان نموده است و در اشراق سادس عشر 16 در كيفيت خلود أهل نار سخن گفته است و به تبع محيي الدين عذاب را بعد از مدت كثيرى از كفار منقطع ميداند و دلائلى در اين باب ذكر نموده است . محشّى حكيم سبزوارى در اين مسأله بر أو مناقشه نموده است . دلائل ملا صدرا در اين مسأله چندان اتقان ندارد ، خطاباتى است عرفانى و ذوقى ، لذا خود از اين گفته در عرشيه عدول كرده است . دلائل أو مثل « القسر لا يدوم ، سبقت رحمته غضبه . . . » چندان متقن نيست در حالتي كه اگر صور كريهه و ملكات حاصله از كفر و فسق در باطن روح جوهري گردد و نفس در باطن ذات متحول به اين صورت گردد چون منشأ عذاب و سير در صور مولمه باطن ذات نفس است ناچار حركت أو در عذاب حركت دورى است و صاحب نفس ما دامى كه أصل نفس موجود است معذّب است . و اينكه در وجه انقطاع گفته است : « و لكل موجود غاية يصل إليها » اگر صور عين ذات نفس گردند غاية وجودي أهل عذاب از كفّار كه جهت نورانيّت نفس آنها مبدل به ناريت گرديده است ؛ ذوق عذابست و يؤيده الحديث الإلهي : « خلقت هؤلاء للجنّة و لا ابالى ، و هؤلاء للنار فلا ابالى » رحمت الهيه‌يى كه همه چيز را فرا گرفته است رحمت عامهء شامل وجود است نه رحمت خاصه كه شامل حال أهل ايمان مىشود . غايت وجودي أهل كفر و نفاق حشر با أسماء قهريه است كه در باطن اين أسماء رحمت مستور است و ادامهء وجود عذاب كه سبب بقاء كفار و فساق است